نسل بهاری

آموزش های شناختی وفراشناختی افراد با ناتوانی هوشی:

پالینکسار وبراون(1986)به منظور استفاده کودکان استثنایی از مهارتهای فراشناختی در اقزایش درک خواندن روش آموزش دو جانبه را به کار گرفتندوبه این نتیجه رسیدند که دانش آموزانی که این نوع آموزش را دریافت کرده بودندتواناییشان درپاسخ دادن به سوالات درک مطلب افزایش یافته است.

کراس وپاریس(1988)در مطالعه ای با آموزش فراشناختی تحت عنوان راهبردهای آگاهانه یادگیری(ISL)به دو گروه از دانش آموزان پایه سوم وچهارم،دریافتند که خواندن راهبردی وآگاهی فراشناختی در سال چهارم نسبت به سال سوم هماهنگتر وهمخوانتر صورت می گیرد.کله وچان ترجمه ماهر(1374)بیان میکنند که ازپژوهشهای انجام شده در موردآموزش شناختی وفراشناختی میتوان نتایج کلی زیر رابه دست آورد:

1-راهبردی که آموزش داده می شود بایستی منطبق باتوانایی دانش آموز باشد:

لاپر(1980)مدعی شدکه هرچندمیتوان کودک راآموزش داداز راهبرد شناختی استفاده کند،اماراهبرددرصورتی کودک آماده یادگیری نباشد،موثر نیست.برای مثال،در مطالعه براون واسمایلی(1978)که به کلاس پنجمی ها استفاده ازراهبرد اساسی جهت تسهیل یاد آوری آموزش داده شد،معلوم گردید که تنها آزمودنیهایی که می توانستند بین قضایای مهم وغیر مهم تمیز قائل شوند قادر به بهبود یادآوری بودند.

2-برای اینکه آموزش شناختی موثر باشد،باید باسطح رشدی وفراشناختی کودک انطباق بهین داشته باشد:

نتایج چند مطالعه (برای مثال بکر،1984،براو وکامپیون،1977،براون کامپیون ومورفی 1977)نشان دادند که برخلاف آزمودنیهای  مسن تر که ازرویکردهای آموزش راهبرد بهره مند می شوند،کودکان جوانتر به رویکردی صریحتر وعینی ترنیازمندند.

3-کنترل فراشناختی وبازبینی باید برمجموعه درستی از مهارت ها متمرکز باشد تا عملکرد تکلیف بهبود یابد.

برای مثال،برخی ازدانش آموزان ممکن است دچار نوعی مشکلات خواندن باشند که قابل اسناد به نقایص فراشناختی دردرک وفهم خواندن نیست.در حقیقت مشکلات آنها درخواندن ممکن است به سرعت پردازش کند،یا مشکلاتی دررمزگشایی یاسطح باز شناسی کلمه مربوط باشد.چنین مشکلاتی بیشتر به آموزش خاص در مهارتهای فرا زبانی مثل هوشیاری آوا شناختی وهوشیاری کلمه نیازداردتابرخی اشکال مداخله فراشناختی در مهارت های درک وفهم.

4-رفتار پردازش ناکار آمد ضرورتا ازویژگیهای همه کودکان دارای نیازهای ویژه نیست:

برخی تاحد کودکان بهنجار دررفتارهای پردازش راهبردی مناسب درگیر می شوند(تورگیسن،1982).همچنین برخی ازدانش آموزان دارای نیازهای ویژه دچار گونه ای ازمشکلات عملکردی شدیداند که نمیتوان آن راعلت استفاده ازراهبردهای ناکارآمد دانست،یعنی ممکن است کودکان به محدودیتهای پایدار درمهارتهای اساسی دچار باشند،نه ناتوانی فراشناختی.آموزش شناختی وفراشناختی همیشه باید بانیازهای دانش آموزان انطباق داشته باشد.

5-باید دریابیم که دانش مادرباره نحوه انجام برخی فرایندهای ذهنی ،به طور خودکار به توانایی برای انجام آن فرایند تبدیل نمیشود:

یک برنامه آموزش شناختی وفراشناختی خوب باید به " فراتر از" "فرایند آموزی" نظر کند.آن باید یک روش منظم برای دانش آموز داشته باشدوبدان طریق دانش آموز راقادربه مقابله بامشکلات سازد.

6-باید دریابیم که هنوزدانش ما درباب علل کنترل ناکار آمد پردازشی رفتارها ناچیز است:

آیادرماندگی آموخته ومشکلات انگیزشی میتوانند علت ناکامی دانش آموزدرکاربست راهبردهای کار آمدباشدیا آیاپردازش بدسازشی میتواند ناشی ازگسیختگی های رشدی معینی باشند؟این ماجرادرطرح برنامه های آموزش شناختی وفراشناختی باید مورد توجه قرار گیرد.

دستورالعمل هایی برای آموزش فراشناخت:

هات و وین وهمکارانش طی یکسری مطالعات به این نتیجه رسیدند که معلمان می توانند مهارتهای فراشناختی رابه دانش آموزانشان آموزش دهند واین مهارتها موجب کسب نتایج بهتری در درک خواندن می شود.(پاریس ،کراس ولیپسون 1984)نیز دریک پروژه تحقیقاتی به نتایج مشابهی در مورد آگاهی رشد خواندن رسیدند . براساس نمرات یک آزمون در یک مطالعه استفاده از فراشناخت وراهبردهای منابع مدیریت رابطه مثبت با پیشرفت واستفاده از راهبردهای سطحی شناخت رابطه منفی در پیشرفت دارد (2007).

آن براون ازدانشگاه کالیفرنیا پیشگام درباره فراشناخت است.گلووروبرونینگ1990دستورالعملهایی راازتحقیقات وی برای کمک به رشد فراشناختدانش آموزان اقتباس کرده اند که به طور خلاصه عبارتند از:

1-به دانش آموزان بایدکمک کردتادرک کنندکه فعالیتهای مختلف یادگیری،تلاشهای متفاوتی راایجاب میکند.

2-به دانش آموزان باید آموخت درتعلیم مواد خواندنی ازعلائم ونشانه های بسیاری استفاد می شود.

3-به دانش آموزان باید آموخت که اطلاع ازشناخت خوداثرمهمی در یادگیری دارد،دانش آموزان باید بیاموزندکه ارتباط یافته های جدید با دانسته های قبلی امکان یاد آوری را افزایش می دهد.

 منابع:

1-   افشار ،زهرا (1380) .مقایسه میزان استفاده از راهبردهای فراشناختی در دانش آموزان پسر نارساخوان وعادی در دوره ابتدایی . پایان نامه کارشناسی ارشد چاپ نشده، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی .

تلخابی ،محمود(1385) .شیوه های تدریس حافظه دانش آموزان ،مجله رشد تکنولوژی آموزشی ،شماره 5 ،صص(10-8) .

2-خدایاری ،زهرا(1386) . فراشناخت چیست .ماهنامه رشد تکنولوژی آموزشی .شماره 2 ،صص(9-6) .

3-کله،پیتر – چان،لورنا(1372) .روشها وراهبردهادرتعلیم وتربیت کودکان استثنایی(فرهادماهر،مترجم ). تهران:انتشارات قومس.

4-کیا دربند سری ،غزال (1379) .بررسی دو روش فراشناختی خود آموزی وتدریس دو جانبه برمهارت درک خواندن دانش آموزان نارساخوان پایه چهارم ابتدایی شهر تهران . پایان نامه کارشناسی ارشد چاپ نشده ،دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی .

5-متولی ،سید محمد(1376) .بررسی تاثیر آموزش راهبردهای فراشناختی برخواندن درک مطلب وسرعت یادگیری دانش آموزان اول دبیرستان های دخترانه شهرستان فردوس . پایان نامه کارشناسی ارشد چاپ نشده،دانشکده روان شناسی وعلمو تربیتی دانشگاه علامه .

6- محمد امینی،زرار (1386) .بررسی رابطه باورهای فراشناختی با سلامت روانی وپیشرفت تحصیلی دانش آموزان پسر شهرستان اشنویه .فصلنامه نوآوریهای آموزشی ،سال ششم،شماره 19،صص(153-141) .

7-لارنس(2001) .روان شناسی شخصیت ،نظریه وتحقیق (محمد جعفر جوادی وپروین کدیور مترجمان1381) .تهران: نشر آییژ

8-یوسفی لویه،مجید (1386).مقدمه ای  بر روان شناسی حافظه .تهران :انتشارات زرباف اصل .

9- یوسفی لویه،مجید (1387).تاثیر آموزش راهبردهای مرور ذهنی ،بسط وسازمان دهی برمشکلات حافظه کودکان عقب مانده ذهنی آموزش پذیر .تهران پژوهشکده کودکان استثنایی.

10-یوسفی لویه ،مجید (1380).فرا حافظه درکودکان باناتوانی هوشی خفیف:درک سطح دشواری بازشناسی ،یاد آوری ،یاد سپاری وتاثیرات تاخیر در یادداری .خلاصه مقالات نخستین همایش یافته های نوین پژوهشی در آموزش وپرورش استثنایی (صص10-9) .شیراز:دانشگاه شیراز . 

11- یوسفی لویه،مجید(1382).تحول فراحافظه ورفتار حافظه در کودکان ونوجوانان مجله فصلنامه تازه های علوم شناختی ،سال پنجم شماره 4 .صص14-1.

12-یوسفی طبایی،فخرالسادات(1380)بررسی تاثیر آموزش راهبردهای شناختی وفراشناختی بربهبود عملکرد حل مسئله دانش آموزان حساب نارسا،پایان نامه کارشناسی ارشد چاپ نشده ،دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی .

منابع انگلیسی:

1- An Over view of Metacognition

.2- Coutinho ,S.A. (2006).The Relationship between the Need for Cognition ,Metacognition , and Intellectual Task performance .Educational Research and Reviews .Vol.1 (5),PP.162-164.

 3- Elain Blanky/Sheila Spence (2007). Developing  Metacognition. Educational Resource information center.( C.S.Department of  Education) Middle years.(5-9) Learning Styles and Difference .

 4- Excerpted from Strategic Teaching and Reading Project Guidebook. (1995, NCREL, rev. ed.).

5- Jacobs,j .Paris,G .(1987).Children s Metacognition About Reading: Issues in Definition ,Measurement ,and Instruction.Journal of Educational Psychology.Vol22 ,(3&4),PP255-278 .

6- Henry .L.A.(2002) .Working Memory Performance in Children With and Without Intellectual Disabilities . American Journal on Mental Retardation: Vol. 107, No. 6, pp. 421–432.

7-(2008) .Metacognition ,achievement goals ,study strategies and academic achievement:pathways to achievement .Metacognition and learning .vol .3 ,(2) ,123-146

8- Marcel V. J. Veenman , Rosalie Kok , and Anke W. Blöte.(2005).The relation between intellectual and metacognitive skills in early adolescence. Instructional Science

9- Paris ,G.& Cross ,R .(1988) .Developmental and Instructional Analyses of Children s Metacognition and Reading Comprehension.Journal of Educational Psychology .Vol80 , NO ,2, 131-142.

10- Turner .Lisa. (1998) .Relation of Attributional Beliefs to Memory Strategy Use in Children and Adolescents With Mental Retardation. American Journal on Mental Retardation: Vol. 103, No. 2, pp. 162–172 .